Watykan w 2023 roku przesłał odpowiedź do Konferencji Episkopatu Włoch, w której Dykasteria Nauki Wiary dopuściła przechowywanie niewielkiej części prochów zmarłego w miejscu mającym dla niego znaczenie. Dokument podkreśla warunki teologiczne i prawne takiego postępowania oraz odnosi się do istniejącej instrukcji dotyczącej kremacji.
Co dokładnie zmieniła decyzja Watykanu?
Dykasteria stwierdziła, że zachowanie niewielkiej części prochów w miejscu ważnym dla zmarłego nie musi być sprzeczne z nauką Kościoła, o ile nie narusza prawa państwowego i nie wynika z motywacji sprzecznych z wiarą. Jednocześnie w piśmie powtórzono zastrzeżenia wyrażone już w instrukcji Ad resurgendum cum Christo z 2016 roku, która wskazuje na konieczność szacunku dla ciała i przeciwstawia się praktykom, które mogłyby podważać doktrynę o zmartwychwstaniu.
Jakie zastrzeżenia formułuje Kościół?
Watykan ostrzega przed praktykami koncentrującymi się wyłącznie na szczątkach, które mogą zastępować modlitwę za zmarłego lub być motywowane przesądami. Dokument zaznacza, że rozsypywanie prochów w miejscach publicznych lub przyrody może być teologicznie niebezpieczne, jeśli wyraża przekonanie o braku znaczenia cielesności po śmierci. Tam, gdzie prawo państwowe pozwala na przechowywanie prochów, katolicy powinni uzyskać zgodę biskupa lub konferencji biskupów.
Co to oznacza dla Polski i jakie są praktyczne skutki?
W Polsce obowiązuje ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych z 31 stycznia 1959 r., która zabrania przechowywania szczątków, w tym prochów po kremacji, poza miejscem pochówku. Próby zmiany prawa pojawiają się w debacie publicznej — w Sejmie i w Senacie rozpatrywano petycję postulującą dopuszczenie rozsypywania i przechowywania prochów poza cmentarzami. Senacka Komisja Petycji zdecydowała o dalszych analizach i o zasięgnięciu opinii kilku ministerstw.
Ministerstwo Zdrowia poinformowało, że postulaty dotyczące kremacji i rozsypywania prochów nie niosą zagrożeń sanitarnych. Jednocześnie resort wskazał, że sprawa wykracza poza kwestie zdrowotne i dotyczy m.in. planowania przestrzennego oraz porządku publicznego, dlatego poproszono o opinie Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Ministerstwo Infrastruktury oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Jak wygląda stanowisko polskiego Kościoła?
Duchowni cytowani w debacie przypomnieli, że instrukcja z 2016 roku nie uznaje rozsypywania prochów za praktykę zgodną z tradycją katolicką. Teologowie i księża wskazują na ryzyko utrudnienia praktyk pamięci oraz żałoby w przypadku braku fizycznego miejsca pochówku. Równocześnie wskazano, że dopuszczenie przechowywania niewielkiej części prochów może wymagać regulacji i zgody władz kościelnych tam, gdzie prawo państwowe na to zezwala.
Do czasu zmian legislacyjnych obowiązuje w Polsce zakaz przechowywania prochów poza miejscem pochówku; ewentualne odstępstwa zależą od przyszłych decyzji ustawodawcy i od opinii organów państwowych oraz Kościoła.
