| Dane osobowe | |
|---|---|
| Pełne nazwisko | Helena Barchanowska (z domu Balwierczyk) |
| Urodzenie | 16 stycznia 1896, Brzeziny |
| Zgon | 9 grudnia 1979 |
| Zawód | nauczycielka matematyki |
| Wykształcenie | studia matematyczne, Uniwersytet Warszawski |
| Dzieci | Zofia i Janina |
| Odznaczenie | "Sprawiedliwa wśród Narodów Świata" (medal, 1993) |
| Patronka | Szkoła Podstawowa w Bogdance (od 2025) |
| Miejsce związane z II wojną światową | |
| Miejsce ukrywania | Gołąbki, ul. Piłsudskiego 14 (Ursus, Warszawa) |
Helena Barchanowska ukończyła studia matematyczne na Uniwersytecie Warszawskim i pracowała jako nauczycielka w szkołach średnich w kilku miejscowościach. W czasie okupacji angażowała się w działalność konspiracyjną i udzielała pomocy Żydom, za co została pośmiertnie uhonorowana przez Instytut Jad Waszem.
Życiorys i praca pedagogiczna
Urodziła się 16 stycznia 1896 roku w Brzezinach. Po ukończeniu studiów matematycznych na Uniwersytecie Warszawskim pracowała jako nauczycielka w wielu miejscach Polski. Była zatrudniona w szkołach średnich w Gostyninie, Warszawie, Sandomierzu, Sosnowcu, Dąbrowie Górniczej, Myślenicach oraz Gorlicach.
Jak działała podczas II wojny światowej?
Wiosną 1940 roku Niemcy aresztowali ją w gminie Gorlice. Po uwolnieniu z transportu osiedliła się w Gołąbkach przy ulicy Piłsudskiego 14, dziś osiedle w dzielnicy Ursus w Warszawie, gdzie mieszkała w niewielkim drewnianym domku z ogrodem.
Była matką dwóch córek, Zofii i Janiny, oraz członkinią ruchu konspiracyjnego. Organizowała kryjówki i fałszywe dokumenty dla osób Żydowskiego pochodzenia. Od października 1943 roku do stycznia 1945 roku ukrywała w swoim mieszkaniu Michała Kryńskiego, byłego dyrektora gimnazjum żydowskiego przy ulicy Miodowej 5 w Warszawie, któremu załatwiła dokumenty na nazwisko Jan Majewski.
Upamiętnienie i odznaczenia
Na wniosek córek Instytut Jad Waszem uhonorował Helenę Barchanowską medalem "Sprawiedliwa wśród Narodów Świata" decyzją z 19 grudnia 1993 roku. Przyznane jej odznaczenie znajduje się w zbiorach Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów w Markowej.
Szkoła Podstawowa w Bogdance w województwie łódzkim, w powiecie brzezińskim, nosi imię Heleny Barchanowskiej od 2025 roku.
