| Franciszek Baytel | |
|---|---|
| Data urodzenia | ok. 1866 |
| Miejsce urodzenia | nieznane |
| Zawód / rola | przemysłowiec, właściciel wytwórni luster, filantrop |
| Główna siedziba | Warszawa, ul. Nowy Świat 27 |
| Składy | 18 (w szczytowym okresie) |
| Nagrody | Order Pro Ecclesia et Pontifice (1922) |
| Rodzina | |
| Ojciec | Aleksy Baytel (kupiec, mistrz szklarski, zm. 1888) |
| Matka | Berta z domu Kecher (zm. 1923) |
Franciszek Baytel prowadził w pierwszych trzech dekadach XX wieku rozbudowane przedsiębiorstwo szklarskie w Warszawie, które w latach 20. stało się największą wytwórnią luster w kraju. Był też znany z licznych datków na cele charytatywne oraz aktywności publicznej jako autor i prelegent.
Życiorys i rozwój firmy
Był synem Aleksiego Baytla, kupca i mistrza szklarskiego, oraz Berty z Kecherów. Od września 1908 roku główny sklep jego firmy mieścił się w kamienicy przy ulicy Nowy Świat 27 w Warszawie. W kolejnych latach przedsiębiorstwo rozrosło się do osiemnastu składów.
W latach 20. Baytel prowadził największą w Polsce wytwórnię luster. Jego zakład zatrudniał rozmaite oddziały handlowe i produkcyjne. Firma nie przetrwała jednak kryzysu gospodarczego z końca dekady.
Działalność filantropijna i działalność publiczna
Podczas wojny i w okresie powojennej inflacji przekazał znaczne sumy na cele dobroczynne i społeczne. Wśród konkretnych darowizn wymieniano m.in. 100 000 mk na cech szklarzy, 10 000 mk na rzecz czeladzi oraz zaokrąglenie składek na insygnia uniwersyteckie do 10 000 mk. Przekazał ponadto 500 000 mk na budowę domu techników we Lwowie, z czego szyby do okien tego budynku oceniono na 250 000 mk.
Przyczynił się do nabycia kamienicy Pod Murzynkiem dla Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy, udzielając na ten cel pożyczki bezprocentowej w wysokości 1 000 000 mk, którą następnie przemienił na darowiznę. W 1922 roku papież Pius XI odznaczył go orderem Pro Ecclesia et Pontifice.
Twórczość, wykłady i inicjatywy
Baytel zajmował się amatorsko poezją i wydawał własnym nakładem tomiki wierszy. Pisał też książki i często prowadził odczyty na publicznych spotkaniach. Wygłaszał prelekcje w wielu miastach Polski na tematy takie jak higiena i zdrowie, «O szczęściu» czy «Ile lat ma Ziemia»; odczyt «O szczęściu» był przez dłuższy czas prezentowany wielokrotnie w Warszawie.
W 1910 roku ukazała się jego książka "Higiena i zdrowie. O własnościach leczniczych promieni słonecznych" (Gebethner i Wolff, Warszawa 1910). W 1912 roku zgłaszał inicjatywę zorganizowania w Warszawie wystawy światowej.
Upadek firmy i późniejsze wydarzenia
W wyniku Wielkiego Kryzysu wytwórnia Baytla przeszła bankructwo. Przedsiębiorstwo zostało zlicytowane, a on sam wyeksmitowany z pięciopokojowego mieszkania oraz z piętnastu składów towaru. W dawnej wozowni przy Nowym Świecie 27 próbował odtworzyć działalność pod nazwą "Pierwsza chrześcijańska fabryka luster kryształowych i hurtowy skład szkła okiennego", lecz przedsięwzięcie nie przyniosło efektu z powodu presji wierzycieli.
5 lutego 1931 zgłosił się do urzędu śledczego policji w Warszawie, przyznając, że od trzech dni błąka się po ulicach z zamiarem popełnienia samobójstwa; poprosił o umieszczenie w więzieniu. Został osadzony na jego życzenie, a następnie zwolniony 10 lutego 1931 decyzją prokuratora i sędziego śledczego. Zorganizowano zbiórkę publiczną na jego rzecz. Dalsze informacje o jego życiu po tych wydarzeniach nie są znane.
