W 2025 r. w Polsce odnotowano rekordową liczbę małżeńskich umów majątkowych — prawie 70 000. Rzeczpospolita i RMF24 wskazują, że to wzrost o około 35% w porównaniu z danymi sprzed dekady. W większości przypadków umowy dotyczyły rozdzielności majątkowej i coraz częściej były podpisywane przed zawarciem małżeństwa. Notariusze i kancelarie prawne sygnalizują, że decyzje o intercyzie mają praktyczne konsekwencje dla kredytów, podatków i odpowiedzialności za zobowiązania.
Dlaczego pary wybierają rozdzielność majątkową?
Najczęstszy powód to ochrona majątku przed wierzycielami prowadzącego działalność gospodarczą małżonka. Kancelarie wymieniają również różnice w stosunku do pieniędzy, planowane duże nabycia oraz sytuacje, gdy jeden z partnerów ma majątek z poprzedniego związku. Zdaniem notariuszy, część par podpisuje umowę jeszcze przed ślubem jako element planowania finansów — wówczas ustrój jest jasno określony od początku wspólnego życia.
Jak przebiega zawarcie umowy i jakie ma skutki?
Umowę majątkową małżeńską najczęściej zawiera się w formie aktu notarialnego, który podpisują obie strony. Taka umowa działa od daty wskazanej w akcie lub od dnia jego podpisania. Ustawowy ustrój wspólności majątkowej powstaje z mocy prawa z chwilą zawarcia małżeństwa, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego — art. 31 i 33 wymieniają podział mas majątkowych. Umowa może nie tylko ustanawiać rozdzielność, lecz także ją ograniczać lub rozszerzać.
W sytuacjach spornych ustrój majątkowy może ustanowić sąd bez zgody drugiej strony. Sąd rozważa „ważne powody” wskazane w kodeksie (art. 52) — np. trwonienie majątku, hazard czy zaciąganie długów zagrażających rodzinie. Orzeczenie sądu może mieć skutek wsteczny, jeśli okoliczności to uzasadniają; takie rozwiązanie bywa stosowane, gdy faktyczne rozstanie nastąpiło wcześniej.
Co intercyza zmienia w praktyce finansowej?
Ustanowienie rozdzielności nie likwiduje zobowiązań zawartych wspólnie przed datą jej wprowadzenia. Kredyt hipoteczny zaciągnięty przez oboje małżonków dalej obciąża dłużników wynikających z umowy z bankiem. Po intercyzie nieruchomości nabyte wspólnie mogą stać się współwłasnością w częściach ułamkowych. Ponadto utrata możliwości wspólnego rozliczenia PIT oraz trudniejszy dostęp do dużego kredytu dla jednej osoby należą do najczęściej wskazywanych minusów tego ustroju.
Notariusze i prawnicy ostrzegają przed przekonaniem, że rozdzielność automatycznie chroni przed wszystkimi długami partnera. Intercyza chroni przed zobowiązaniami powstałymi po jej ustanowieniu i — w ograniczonym zakresie — przed skutkami działalności gospodarczej współmałżonka. Zobowiązania wspólne zawarte przed intercyzą pozostają jednak w mocy.
W 2025 r. zawarto niemal 70 000 małżeńskich umów majątkowych, co stanowi wyraźną zmianę w podejściu do porządkowania finansów przed i w trakcie małżeństwa.
