15 października odbywa się Europejski Dzień Walki z Rakiem Piersi. Tekst omawia sytuację w Polsce: skale zachorowań, dostępność badań przesiewowych oraz praktyczne informacje o samobadaniu i badaniach obrazowych przeznaczonych dla różnych grup wiekowych.
Czym jest Europejski Dzień Walki z Rakiem Piersi?
Obchodzony od 2008 roku dzień ustanowiła Europejska Koalicja do Walki z Rakiem Piersi (Europa Donna). Symbolem inicjatywy jest różowa wstążeczka. Celem jest przypominanie o możliwościach zapobiegania oraz o znaczeniu wczesnego wykrywania, które zwiększa szanse skutecznego leczenia.
Jak często i kto może korzystać z badań przesiewowych?
W ramach polskiego Programu Profilaktyki Raka Piersi kobiety w wieku 45–74 lat mają prawo do bezpłatnej mammografii przesiewowej. Z badania w programie można skorzystać, jeżeli w ciągu ostatnich dwóch lat pacjentka nie miała mammografii w ramach profilaktyki. W określonych sytuacjach, na przykład po leczeniu chirurgicznym raka piersi, dostępne są częstsze kontrole według obowiązujących kryteriów.
Młodsze kobiety kieruje się zwykle na badanie USG. Zalecane interwały to około co 2 lata dla osób w wieku 20–30 lat oraz corocznie po 30. roku życia, jeśli istnieją wskazania kliniczne. Rejestracja na badania w programie odbywa się telefonicznie lub przez e-rejestrację. Dane Ministerstwa Zdrowia pokazują, że do 1 sierpnia 2026 r. z programu skorzystało 32,77% uprawnionych kobiet.
Jak wykonać samobadanie piersi?
Samobadanie przeprowadza się co najmniej raz w miesiącu, najlepiej kilka dni po zakończeniu miesiączki; u osób bez miesiączki wybiera się stały dzień każdego miesiąca. Badanie zaczyna się od oględzin przed lustrem: ocenia się kształt, symetrię oraz zmiany na skórze i brodawce przy rękach opuszczonych, następnie z rękami uniesionymi i z rękami opartymi na biodrach.
Palpacja odbywa się opuszkami trzech środkowych palców. Wykonuje się ruchy małymi kręgami lub spiralnie, badając całą pierś oraz okolice pachy. Sprawdza się również brodawkę pod kątem ewentualnego wydzielania. Po wyszukaniu niepokojących zgrubień czynność powtarza się w pozycji leżącej. Do sygnałów skłaniających do konsultacji należą: wyczuwalny guzek, utrata symetrii, zmiany skóry (np. wciągnięcia lub zaczerwienienie), nietypowy wyciek z brodawki oraz powiększenie węzłów chłonnych.
Czego nie dają badania obrazowe i kiedy trzeba rozszerzyć diagnostykę?
Mammografia zwiększa szansę wykrycia zmian niewyczuwalnych manualnie, ale nie daje stuprocentowej pewności. U niektórych piersi ocena radiologiczna bywa utrudniona. W sytuacji wątpliwości radiolog może zlecić dodatkowe zdjęcia mammograficzne lub badanie USG. W razie potrzeby lekarz kieruje na dalsze badania diagnostyczne i konsultacje specjalistyczne.
W Polsce corocznie rozpoznaje się około 19 250 nowych przypadków raka piersi u kobiet oraz około 150 u mężczyzn. Dostęp do badań i regularna obserwacja piersi pozostają podstawowymi narzędziami w walce z chorobą.
